Yurtdışında Türk Olmayan Biriyle Evlilik ve Boşanma Süreci: Sık Sorulan Sorular ve Detaylı Cevaplar

Küreselleşen dünyada Türk vatandaşlarının yabancı ülke vatandaşlarıyla evlenmesi giderek yaygınlaşmakta, buna paralel olarak da bu evliliklerin sona ermesi durumunda ortaya çıkan hukuki süreçler daha karmaşık bir hal almaktadır. Yurtdışında yaşayan ve Türk olmayan bir eşle evli olan kişilerin boşanma sürecinde karşılaştığı sorular; yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınması, velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi pek çok başlığı kapsamaktadır. Bu kapsamlı rehberde, milletlerarası unsur taşıyan boşanma davalarına ilişkin en çok merak edilen konuları soru-cevap formatında, uygulamaya yönelik bir bakış açısıyla ele aldık.

Genel Bilgiler ve Uygulanacak Hukuk

Yurtdışında yabancı biriyle evli olan bir Türk vatandaşı nerede boşanma davası açabilir?

Milletlerarası unsur taşıyan boşanma davalarında yetkili mahkeme, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre belirlenir. Türk vatandaşı, yurt dışında ikamet etse dahi, Türkiye'de son yerleşim yerinin bulunduğu veya mutat meskeninin olduğu yer mahkemesinde ya da Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde boşanma davası açabilir. Bu düzenleme, yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının kendi ülkelerinde de dava açabilmelerini kolaylaştırmak amacıyla getirilmiştir.

Boşanma davasına hangi ülkenin hukuku uygulanır?

MÖHUK'un 14. maddesi uyarınca boşanma sebepleri ve sonuçları, eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir. Eşlerin farklı vatandaşlıkta olması hâlinde ise müşterek mutad mesken hukuku, bu da yoksa Türk hukuku uygulanır. Yani Türk vatandaşı ile yabancı bir kişinin evliliğinin sona ermesinde, taraflar aynı ülkede uzun süredir birlikte yaşıyorsa o ülkenin hukuku; bu şart oluşmuyorsa Türk hukuku devreye girer.

Türk vatandaşı, eşinin vatandaşı olduğu ülkede boşanabilir mi?

Evet, taraflar eşin vatandaşı olduğu veya birlikte yaşadıkları ülkenin mahkemelerinde de boşanma davası açabilir. Ancak bu durumda davanın hangi ülkede açılacağı; delillerin bulunduğu yer, tarafların ikametgâhı, malvarlığının konumu ve kararın hangi ülkede daha kolay uygulanabilir olacağı gibi stratejik unsurlar dikkate alınarak belirlenmelidir. Bu noktada milletlerarası aile hukuku alanında deneyimli bir avukatla çalışmak büyük önem taşır.

Yurtdışında açılan boşanma davası ile Türkiye'de açılan dava aynı anda yürütülebilir mi?

Aynı konuda hem Türkiye'de hem yurtdışında dava açılması teorik olarak mümkündür, ancak bu durum "derdestlik" sorunlarına yol açabilir ve süreci karmaşıklaştırır. Uygulamada taraflara, hangi ülkede dava açmanın kendi menfaatlerine daha uygun olduğunu değerlendirdikten sonra tek bir yargı merciinde süreci yürütmeleri tavsiye edilir. İki ayrı ülkede birbirinden bağımsız yürütülen davalar, çelişkili kararların ortaya çıkmasına ve icra aşamasında ciddi sorunlara neden olabilir.

Evlilik yurtdışında yapılmışsa Türkiye'de geçerli sayılır mı?

Yurtdışında usulüne uygun şekilde, o ülkenin yetkili makamları önünde yapılan evlilikler, Türk hukuku bakımından da geçerli kabul edilir. Ancak bu evliliğin Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi ve nüfus kütüğüne işlenebilmesi için ilgili ülkedeki Türk konsolosluğuna veya Türkiye'deki nüfus müdürlüğüne bildirimde bulunulması ve gerekli belgelerin ibraz edilmesi gerekir.

Yabancı eşle yapılan evlilik Türk nüfus kayıtlarına işlenmemişse boşanma davası açılabilir mi?

Evet, evliliğin Türk nüfus kütüğüne işlenmemiş olması boşanma davası açılmasına engel teşkil etmez. Ancak dava sürecinde yabancı evlilik cüzdanının onaylı tercümesi ve apostil şerhi ile mahkemeye sunulması gerekecektir. Uygulamada süreci hızlandırmak için evliliğin öncelikle nüfus müdürlüğüne bildirilmesi tavsiye edilir.

Yetkili Mahkeme ve Dava Türünün Belirlenmesi

Türkiye'de hangi mahkeme, yabancı unsurlu boşanma davalarına bakmaya yetkilidir?

Türkiye'de tüm boşanma davaları, dava konusunun yabancı unsur taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın Aile Mahkemelerinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise bu görevi Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile Mahkemesi sıfatıyla yürütür. Yabancı unsurlu davalarda mahkeme, ayrıca uygulanacak hukukun tespiti ve yabancı belgelerin usulüne uygunluğunun denetimi gibi ek işlemler yürütür.

Eşlerden biri Türk vatandaşlığından çıkmışsa dava nerede açılır?

Türk vatandaşlığından çıkan ancak doğumla Türk vatandaşı olan kişiler, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu kapsamında birtakım haklarını korumaya devam edebilir; ancak boşanma davası açısından esas belirleyici unsur, tarafların mevcut vatandaşlığı ve mutad meskenidir. Vatandaşlıktan çıkmış kişi artık yabancı sayılacağından, dava MÖHUK hükümlerine göre yabancı unsurlu bir dava olarak değerlendirilir ve yetkili mahkeme buna göre tespit edilir.

Yabancı eş Türkiye'de hiç bulunmamışsa dava Türkiye'de açılabilir mi?

Evet, Türk vatandaşı eşin Türkiye'de yerleşim yeri veya mutat meskeni bulunması hâlinde, diğer eşin yabancı olması ve Türkiye'de hiç bulunmamış olması davanın Türkiye'de açılmasına engel değildir. Ancak bu durumda yabancı eşe usulüne uygun tebligat yapılması büyük önem taşır; tebligatın uluslararası anlaşmalar (örneğin Lahey Tebligat Sözleşmesi) çerçevesinde yapılması gerekir, aksi hâlde karar sonradan iptal riski taşıyabilir.

Anlaşmalı boşanma, yabancı eşle mümkün müdür?

Evet, taraflar anlaşmışsa yabancı eşle de anlaşmalı boşanma yoluna gidilebilir. Ancak yabancı eşin duruşmaya bizzat katılması veya yetkili bir vekil aracılığıyla temsil edilmesi, protokolün her iki tarafın da anlayabileceği dilde hazırlanması ve gerekli hâllerde yeminli tercüman bulundurulması gerekir. Anlaşmalı boşanma, çekişmeli sürece kıyasla daha hızlı ve az maliyetli olduğundan, mümkün olduğu ölçüde tercih edilmesi önerilir.

Yabancı eş duruşmaya katılmazsa dava nasıl ilerler?

Yabancı eşin duruşmaya katılmaması, davanın çekişmeli olarak devam etmesine engel değildir; mahkeme, usulüne uygun tebligat yapıldığını tespit ettikten sonra yokluğunda da yargılamayı sürdürebilir. Eş, avukatı aracılığıyla temsil edilebileceği gibi, hiçbir şekilde cevap vermemesi hâlinde de dava taraf teşkili sağlanarak sonuçlandırılabilir. Ancak bu durumda kararın yurtdışında tanınması aşamasında ek zorluklarla karşılaşılabileceği unutulmamalıdır.

Yabancı Mahkeme Kararının Türkiye'de Tanınması ve Tenfizi

Yurtdışında alınan boşanma kararı Türkiye'de otomatik olarak geçerli olur mu?

Hayır. Yabancı mahkemelerin verdiği boşanma kararları, Türkiye'de kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaz. Bu kararın Türkiye'de geçerli sayılabilmesi ve nüfus kayıtlarına işlenebilmesi için MÖHUK hükümleri çerçevesinde tanıma davası, kararın Türkiye'de icra edilmesi gerekiyorsa ise tenfiz davası açılması zorunludur.

Tanıma davası ile tenfiz davası arasındaki fark nedir?

Tanıma davası, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de hukuki geçerlilik kazanması ve örneğin nüfus kaydına işlenmesi amacıyla açılır; icraya konu edilebilir bir hüküm içermeyen kararlar için yeterlidir. Tenfiz davası ise kararın Türkiye'de cebri icraya konu edilmesi gerektiği durumlarda (örneğin nafaka veya tazminat alacağının tahsili) açılır ve kararın Türk hukuku bakımından icra edilebilir hâle gelmesini sağlar.

Tanıma-tenfiz davası nerede ve kime karşı açılır?

Tanıma ve tenfiz davaları, Türkiye'de karşı tarafın yerleşim yeri, yoksa mutad meskeni, bu da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir. Dava, yabancı mahkeme kararında taraf olan kişiye karşı, yani genellikle diğer eşe karşı yöneltilir. Kararın taraflarca birlikte tanınması isteniyorsa dava müşterek olarak da açılabilir.

Tanıma-tenfiz davası için hangi belgeler gereklidir?

Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği, kararın kesinleştiğini gösterir şerh, kararın yeminli tercüman tarafından yapılmış onaylı Türkçe tercümesi ve belgelerin apostil şerhi (veya konsolosluk onayı) taşıması gerekmektedir. Ayrıca kararın hangi hukuki gerekçelerle verildiğine ilişkin gerekçeli metnin de sunulması, mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Her yabancı boşanma kararı Türkiye'de tanınabilir mi?

Hayır. MÖHUK'un aradığı şartların sağlanması gerekir: kararın yetkili bir yabancı mahkeme tarafından verilmiş olması, kararın kesinleşmiş olması, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması ve savunma hakkının ihlal edilmemiş olması gibi şartlar aranır. Örneğin, yabancı eşe usulüne uygun tebligat yapılmadan verilmiş bir karar, savunma hakkının ihlali gerekçesiyle tanınmayabilir.

Yabancı mahkeme kararı Türk kamu düzenine aykırıysa ne olur?

Türk kamu düzenine açıkça aykırı hükümler içeren yabancı mahkeme kararları, Türk mahkemelerince tanınmaz veya tenfiz edilmez. Örneğin, Türk hukukunun temel ilkeleriyle bağdaşmayan bazı velayet veya mal rejimi düzenlemeleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu gibi durumlarda mahkeme, kararın yalnızca kamu düzenine aykırı olmayan kısımlarını tanıyabilir.

Tanıma-tenfiz davası ne kadar sürer?

Süre, dosyanın niteliğine, belgelerin eksiksiz sunulup sunulmadığına ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanmaktadır. Belgelerin apostil ve tercüme işlemlerinin önceden eksiksiz tamamlanmış olması, sürecin hızlanmasına önemli katkı sağlar.

Tanıma-tenfiz davası olmadan yabancı boşanma kararıyla Türkiye'de yeniden evlenilebilir mi?

Hayır. Türk nüfus kayıtlarında hâlâ evli görünen bir kişinin Türkiye'de yeniden evlenebilmesi için, yurtdışında alınan boşanma kararının önce tanıma davası yoluyla Türk hukuku bakımından geçerli hâle getirilmesi ve nüfus kaydına işlenmesi gerekir. Bu işlem tamamlanmadan yapılacak yeni bir evlilik başvurusu, nüfus müdürlüğü tarafından reddedilir.

Nafaka Konuları (Uluslararası Boyut)

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşı yabancı eşinden Türkiye'de nafaka talep edebilir mi?

Evet, Türk vatandaşı eş, boşanma davasıyla birlikte veya ayrı olarak Türkiye'de nafaka talebinde bulunabilir. Ancak bu talebin uygulanacak hukuku, MÖHUK'un ilgili hükümleri çerçevesinde tarafların mutad meskenine veya müşterek millî hukukuna göre belirlenir. Nafaka kararının yabancı ülkede icra edilmesi gerekiyorsa, ayrıca o ülkede tanıma-tenfiz sürecinin işletilmesi gerekebilir.

Yurtdışındaki nafaka yükümlüsünden Türkiye'de nasıl tahsilat yapılır?

Yabancı ülkede bulunan nafaka yükümlüsünden tahsilat, Türkiye'nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı uluslararası anlaşmalar (örneğin Nafaka Alacaklarının Yabancı Ülkelerde Tahsiline Dair New York Sözleşmesi) çerçevesinde yürütülebilir. Bu süreçte Adalet Bakanlığı'nın ilgili birimleri aracı kurum olarak devreye girebilir ve talep, ilgili ülkenin yetkili makamlarına iletilir.

Yabancı ülkede verilen nafaka kararı Türkiye'de icra edilebilir mi?

Evet, ancak öncelikle bu kararın Türkiye'de tenfiz davası yoluyla icra edilebilir hâle getirilmesi gerekir. Tenfiz kararı alındıktan sonra, Türkiye'deki icra daireleri aracılığıyla nafaka yükümlüsünün Türkiye'deki malvarlığı veya gelirine yönelik icra takibi başlatılabilir.

Nafaka miktarı belirlenirken hangi ülkenin ekonomik koşulları esas alınır?

Nafaka miktarı, davanın görüldüğü ülkenin hukuku ve o ülkedeki yaşam standartları dikkate alınarak belirlenir. Türk mahkemesinde görülen bir davada, nafaka yükümlüsünün yurtdışındaki geliri ve malvarlığı da değerlendirmeye alınır; ancak miktarın hakkaniyete uygun şekilde tespiti için tarafların sunacağı gelir belgeleri büyük önem taşır.

Yabancı eş nafaka ödemekten kaçınmak için ülke değiştirirse ne yapılabilir?

Bu durumda, nafaka alacaklısının, borçlunun yeni bulunduğu ülkedeki hukuki yollara başvurması ve gerekiyorsa o ülkede de tanıma-tenfiz sürecini işletmesi gerekebilir. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası nafaka tahsilat anlaşmaları, bu tür durumlarda alacaklıya destek sağlayan önemli bir mekanizma sunar.

Velayet ve Uluslararası Çocuk Kaçırma

Yurtdışında yabancı eşle olan evlilikten doğan çocuğun velayeti nasıl belirlenir?

Velayet konusunda da Türk mahkemeleri, çocuğun üstün yararı ilkesini esas alarak karar verir. Ancak yabancı unsurlu davalarda, çocuğun mutad meskeninin hangi ülkede olduğu, hangi dili konuştuğu, hangi ülkede eğitim gördüğü gibi unsurlar da değerlendirmeye katılır. Uygulanacak hukuk, MÖHUK hükümleri çerçevesinde çocuğun mutad meskeni hukuku olabilir.

Çocuk yurtdışında yaşıyorsa velayet davası Türkiye'de açılabilir mi?

Çocuğun mutad meskeninin yurtdışında olması, velayet davasının Türkiye'de açılmasını genel olarak zorlaştırır; zira uluslararası uygulamada velayet konusunda çocuğun mutad meskeni mahkemesi öncelikli yetkili kabul edilir. Ancak Türk vatandaşı ebeveynin belirli şartları taşıması hâlinde Türkiye'de de dava açılması mümkün olabilir; bu noktada somut olayın özellikleri belirleyicidir.

Bir ebeveyn çocuğu izinsiz olarak Türkiye'ye getirirse ne olur?

Bu durum, uluslararası hukukta "çocuk kaçırma" olarak nitelendirilebilir ve Türkiye'nin taraf olduğu 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi (Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme) kapsamında değerlendirilir. Diğer ebeveyn, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkeye iadesi için Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü aracılığıyla başvuru yapabilir.

Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi her zaman gerçekleşir mi?

Hayır, sözleşme bazı istisnalar öngörür. Çocuğun iadesinin onu ciddi bir fiziksel veya psikolojik tehlikeye maruz bırakacağının ya da katlanılmaz bir duruma sokacağının ispatlanması, çocuğun kendi görüşünü ifade edebilecek olgunlukta olması ve iadeye karşı çıkması gibi durumlarda mahkeme iade talebini reddedebilir. Bu istisnaların uygulanması, somut olayun özelliklerine göre titizlikle değerlendirilir.

Yabancı ülkede yaşayan çocukla kişisel ilişki (görüşme) nasıl düzenlenir?

Kişisel ilişki, taraflar arasında düzenlenecek bir protokolle veya mahkeme kararıyla belirlenebilir. Uluslararası mesafe nedeniyle uygulamada genellikle tatil dönemlerinde fiziksel görüşme, diğer zamanlarda ise görüntülü görüşme gibi düzenlemelere yer verilmektedir. Kararın her iki ülkede de uygulanabilir olması için, gerekiyorsa tanıma-tenfiz sürecinin de tamamlanması önerilir.

Yabancı ülkede alınan velayet kararı Türkiye'de geçerli midir?

Yabancı mahkemede alınan velayet kararının Türkiye'de hüküm ifade edebilmesi için, boşanma kararında olduğu gibi tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir. Bu süreç tamamlanmadan, yabancı velayet kararının Türkiye'deki resmi makamlar (örneğin okul kaydı, pasaport işlemleri) nezdinde doğrudan bir bağlayıcılığı bulunmamaktadır.

Mal Paylaşımı ve Uluslararası Mal Rejimi

Yurtdışında edinilen malvarlığı Türk mahkemesinde görülen boşanma davasında paylaşıma dahil edilir mi?

Evet, evlilik birliği içinde nerede edinilmiş olursa olsun, taraflara ait malvarlığı, uygulanacak hukuka göre mal rejimi tasfiyesi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak yurtdışındaki taşınmazlar veya banka hesapları söz konusu olduğunda, bu malvarlığının tespiti ve değerlemesi için ilgili ülkedeki resmi kayıtlara ve belgelere ihtiyaç duyulur; bu da süreci teknik açıdan daha karmaşık hâle getirebilir.

Eşlerin farklı ülkelerde mal rejimi anlaşması varsa hangisi geçerli olur?

Taraflar evlilik öncesinde veya sonrasında bir mal rejimi sözleşmesi (evlilik sözleşmesi) akdetmişlerse, bu sözleşmenin hangi ülke hukukuna göre yapıldığı ve MÖHUK hükümleri çerçevesinde geçerliliğinin Türk hukuku bakımından tanınıp tanınmadığı incelenir. Sözleşmenin Türk kamu düzenine aykırı olmaması ve usulüne uygun şekilde akdedilmiş olması, geçerliliği için önemli kriterlerdir.

Yurtdışındaki gayrimenkulün paylaşımı için Türk mahkemesi karar verebilir mi?

Türk mahkemeleri, tarafların malvarlığının değerine ilişkin alacak hükmü kurabilir; ancak yabancı ülkede bulunan bir taşınmazın doğrudan mülkiyetinin devrine ilişkin bir karar verilmesi, o ülkenin kendi mevzuatına ve egemenlik yetkisine tabi olduğundan sınırlı kalabilir. Bu nedenle, malın bulunduğu ülkedeki hukuki süreçlerin de paralel olarak takip edilmesi gerekebilir.

Yurtdışındaki banka hesapları nasıl tespit edilir?

Yurtdışındaki banka hesaplarının tespiti, Türkiye'deki mahkemelerin doğrudan yetkisi dışında kalabileceğinden, genellikle tarafların kendi beyanları, banka dökümleri veya varsa uluslararası adli yardımlaşma mekanizmaları aracılığıyla yürütülür. Bu süreçte gerektiğinde ilgili ülkedeki bir hukuk danışmanıyla iş birliği yapılması, malvarlığının eksiksiz tespiti açısından faydalı olur.

Farklı ülke vatandaşlığına sahip eşler arasında hangi ülkenin mal rejimi hukuku uygulanır?

MÖHUK'un 15. maddesi uyarınca, eşler arasındaki mal rejimine evlenme anındaki müşterek millî hukuk uygulanır. Eşlerin ayrı vatandaşlıkta olması hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bu da bulunmuyorsa evliliğin akdedildiği yer hukuku uygulanır. Taraflar ayrıca kendi aralarında, evliliğin tabi olacağı mal rejimi hukukunu seçme imkânına da sahiptir.

Vatandaşlık, Soyadı ve İdari İşlemler

Boşanma, yabancı eşin veya çocuğun Türk vatandaşlığını etkiler mi?

Hayır, boşanma tek başına yabancı eşin veya müşterek çocuğun Türk vatandaşlığı statüsünü otomatik olarak değiştirmez. Türk vatandaşlığı kazanmış olan yabancı eş, boşanma sonrasında da bu vatandaşlığını korumaya devam eder; ancak vatandaşlığın evlilik yoluyla kazanılmış olması ve evliliğin muvazaalı olduğunun tespiti gibi istisnai durumlarda vatandaşlık iptali gündeme gelebilir.

Yabancı eş boşandıktan sonra Türk vatandaşlığını kaybeder mi?

Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanmış bir kişi, boşanmış olsa dahi bu vatandaşlığını kural olarak kaybetmez. Ancak evliliğin, yalnızca vatandaşlık kazanma amacıyla muvazaalı şekilde yapıldığının mahkeme kararıyla tespit edilmesi hâlinde, ilgili idari makamlar tarafından vatandaşlığın iptali süreci başlatılabilir.

Yurtdışında yaşayan Türk kadının soyadı boşanma sonrası ne olur?

Türk hukukuna tabi olarak görülen bir davada, kadın boşanmayla birlikte kural olarak evlilik öncesi soyadını yeniden alır. Ancak talep etmesi ve mahkemenin bu talebi haklı bulması hâlinde evlilik soyadını kullanmaya devam edebilir. Yabancı ülke hukukuna göre görülen davalarda ise soyadı düzenlemesi, o ülkenin kendi mevzuatına göre farklılık gösterebilir.

Boşanma kararı, çocuğun pasaport ve seyahat işlemlerini nasıl etkiler?

Boşanma sonrasında velayeti alan ebeveyn, çocuğun pasaport işlemlerinde tek başına yetkili olabileceği gibi, mahkeme kararında aksi belirtilmemişse her iki ebeveynin onayı da aranabilir. Uluslararası seyahatlerde diğer ebeveynin muvafakatinin bulunmaması, çocuğun sınır kapılarında alıkonulmasına neden olabileceğinden, bu hususun net bir şekilde düzenlenmesi büyük önem taşır.

Yurtdışında doğan çocuğun Türk nüfus kaydı nasıl yapılır?

Yurtdışında doğan ve en az bir ebeveyni Türk vatandaşı olan çocuklar, ilgili Türk konsolosluğuna veya Türkiye'deki nüfus müdürlüğüne yapılan başvuru ile Türk nüfus kütüğüne tescil edilir. Bu tescil, ileride açılacak velayet, nafaka veya miras gibi hukuki süreçlerde çocuğun Türk hukuku bakımından statüsünün netleşmesi açısından önemlidir.

Belge, Tercüme ve Apostil İşlemleri

Yabancı ülkede düzenlenen belgeler Türk mahkemesinde nasıl kullanılır?

Yabancı resmi makamlarca düzenlenen belgelerin Türk mahkemelerinde delil olarak kullanılabilmesi için, öncelikle apostil şerhi (Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf ülkeler için) veya konsolosluk onayı (sözleşmeye taraf olmayan ülkeler için) alınması gerekir. Ardından bu belgelerin yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve noter onayından geçirilmesi zorunludur.

Apostil şerhi nereden alınır?

Apostil şerhi, belgenin düzenlendiği ülkenin yetkili makamlarından (genellikle valilik, dışişleri bakanlığı veya adliye birimleri) temin edilir. Türkiye'de düzenlenen belgeler için ise il valilikleri veya adliyelerdeki ilgili birimler apostil şerhi verme yetkisine sahiptir. Apostil, belgenin başka bir ülkede ayrıca onaylanmasına gerek kalmaksızın resmiyet kazanmasını sağlayan uluslararası bir sistemdir.

Tüm ülkeler apostil sistemine dahil midir?

Hayır, yalnızca 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf olan ülkeler bu sistemi kullanır. Sözleşmeye taraf olmayan bir ülkede düzenlenen belgeler için, o ülkedeki Türk konsolosluğunun ve ardından Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nın onayından geçirilmesi (konsolosluk tasdik zinciri) gerekmektedir.

Yeminli tercüme neden bu kadar önemlidir?

Türk mahkemeleri, yalnızca Türkçe belgeleri esas alarak karar verebilir. Yabancı dildeki belgelerin, o dilde yeminli tercümanlık yetkisine sahip kişilerce çevrilmesi ve genellikle noter onayından geçirilmesi, belgenin mahkeme nezdinde delil değeri taşıması için zorunludur. Hatalı veya eksik tercümeler, davanın gecikmesine hatta reddedilmesine yol açabilir.

Yurtdışındaki evlilik cüzdanı veya boşanma kararı Türkiye'de nasıl kullanılabilir hâle gelir?

Bu belgelerin öncelikle apostil şerhi taşıması, ardından yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi ve genellikle noter tasdikinden geçirilmesi gerekir. Boşanma kararı söz konusuysa, bu işlemlerin ardından ayrıca Türk mahkemesinde tanıma davası açılması, kararın Türkiye'de hukuki geçerlilik kazanması için şarttır.

Süreç Yönetimi, Maliyet ve Pratik Öneriler

Yurtdışında yabancı biriyle boşanma davası ne kadar sürer?

Süreç, davanın Türkiye'de mi yoksa yurtdışında mı görüldüğüne, tarafların anlaşmalı olup olmadığına, tebligat süreçlerine ve yabancı belgelerin temin edilme hızına bağlı olarak büyük farklılık gösterir. Anlaşmalı bir süreçte birkaç ay içinde sonuç alınabilirken, çekişmeli ve tanıma-tenfiz aşaması gerektiren davalarda süreç bir buçuk ila üç yıl arasında değişebilir.

Bu tür davalarda maliyeti artıran unsurlar nelerdir?

Yurtdışı unsurlu davalarda maliyeti artıran başlıca unsurlar; yeminli tercüme giderleri, apostil ve konsolosluk tasdik masrafları, yurtdışı tebligat giderleri, gerektiğinde birden fazla ülkede eşzamanlı hukuki danışmanlık alınması ve tanıma-tenfiz davası açılması hâlinde ek harç ve avukatlık ücretleridir. Bu nedenle sürecin başında kapsamlı bir maliyet planlaması yapılması önerilir.

Milletlerarası aile hukuku alanında uzman bir avukatla çalışmak neden önemlidir?

Yabancı unsurlu boşanma davaları; farklı ülke hukuklarının bir arada değerlendirilmesini, uluslararası sözleşmelerin doğru yorumlanmasını ve belgelerin usulüne uygun şekilde hazırlanmasını gerektirir. Bu alanda deneyimli bir avukat, hem sürecin hızlanmasını sağlar hem de ileride kararın tanınması aşamasında karşılaşılabilecek hukuki riskleri baştan öngörerek davanın stratejisini buna göre kurgular.

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşı, dava sürecini Türkiye'ye gelmeden yürütebilir mi?

Evet, taraf, Türkiye'de bir avukata vekâletname vererek dava sürecinin büyük bölümünü yurtdışından yürütebilir. Vekâletnamenin, bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenmesi veya yerel noterlikçe düzenlenip apostil şerhi ile Türkiye'ye gönderilmesi gerekir. Anlaşmalı boşanmalarda dahi, hâkimin taraflarla bizzat görüşme zorunluluğu bulunduğundan, en azından tek bir duruşma için Türkiye'ye gelinmesi gerekebileceği unutulmamalıdır.

Video konferans yoluyla duruşmaya katılmak mümkün müdür?

Türk yargı sisteminde belirli şartlar altında SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) üzerinden duruşmaya uzaktan katılım mümkün olabilmektedir; ancak bu imkânın kullanılabilmesi mahkemenin takdirine ve somut olayın özelliklerine bağlıdır. Özellikle anlaşmalı boşanmalarda hâkimin taraflarla yüz yüze veya görüntülü olarak iradelerini teyit etme zorunluluğu bulunduğundan, bu konuda önceden mahkemeyle iletişime geçilmesi faydalı olacaktır.

Yabancı eş Türkçe bilmiyorsa duruşmada nasıl bir yol izlenir?

Türkçe bilmeyen taraf için mahkeme, yeminli bir tercüman görevlendirir ve duruşma bu tercüman aracılığıyla yürütülür. Bu durum, hem tarafın savunma hakkının korunması hem de kararın ileride yurtdışında tanınması aşamasında usul hukuku açısından sorun yaşanmaması için büyük önem taşır.

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları için en sık yapılan hatalar nelerdir?

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar arasında; belgelerin apostil şerhi olmadan mahkemeye sunulması, tercümelerin yeminli tercüman yerine gayriresmi kişilerce yaptırılması, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanıma davası açılmadan yeterli sayılacağının düşünülmesi ve süreç başında hukuki danışmanlık alınmadan doğrudan dava açılması sayılabilir. Bu hatalar, sürecin gereksiz yere uzamasına ve ek maliyetlere yol açabilmektedir.

Sık Karşılaşılan Özel Durumlar

Yabancı eş, boşanma davasını kabul etmiyorsa süreç nasıl işler?

Yabancı eşin boşanmayı kabul etmemesi, davanın çekişmeli olarak devam etmesi anlamına gelir. Bu durumda evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının somut delillerle ispatlanması gerekir. Yurtdışı unsurlu davalarda delillerin toplanması, tanık dinlenmesi ve gerektiğinde istinabe yoluyla yurtdışındaki tanıkların ifadesinin alınması süreci uzatabilir; bu nedenle sabırlı ve planlı bir yaklaşım benimsenmelidir.

Eşlerden biri yurtdışında kayıp veya ulaşılamaz durumdaysa boşanma davası açılabilir mi?

Evet, karşı tarafa ulaşılamaması, dava açılmasına engel değildir. Bu durumda mahkeme, ilanen tebligat yoluna başvurarak davayı sürdürebilir. Ancak ilanen tebligatla yürütülen davalarda, kararın ileride yurtdışında tanınması aşamasında savunma hakkının ihlali iddialarıyla karşılaşılma riski daha yüksek olabileceğinden, mümkünse tarafın gerçek adresinin tespiti için azami çaba gösterilmelidir.

Yurtdışında birden fazla ülkeyle bağlantılı (üçüncü ülke vatandaşlığı gibi) bir evlilikte hangi hukuk uygulanır?

Bu tür karmaşık durumlarda MÖHUK'un kademeli bağlama kuralları devreye girer: önce müşterek millî hukuk, yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır. Üç veya daha fazla ülkeyle bağlantılı davalarda, hangi hukukun uygulanacağının doğru tespiti, davanın en teknik ve kritik aşamalarından birini oluşturur ve bu noktada uzman hukuki görüş alınması şiddetle tavsiye edilir.

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşının yabancı eşi ile arabuluculuğa gitmesi mümkün müdür?

Evet, taraflar isterlerse dava açmadan önce veya dava sürerken arabuluculuk yoluna başvurarak anlaşmaya çalışabilir. Uluslararası aile uyuşmazlıklarında arabuluculuk, özellikle velayet ve mal paylaşımı gibi konularda tarafların daha esnek çözümler üretmesine imkân tanıdığından, mahkeme sürecine kıyasla daha hızlı ve daha az yıpratıcı bir alternatif olabilir.

Din esaslı olarak yurtdışında yapılan evlilik veya boşanmalar Türk hukukunda geçerli midir?

Türk hukuku, yalnızca resmi makamlar önünde yapılan medeni evlilik ve boşanmaları tanır. Yurtdışında dini esaslara göre yapılan bir evlilik veya boşanma, ilgili ülkenin hukukunda resmi bir statüye sahip değilse, Türk hukuku bakımından da hukuki sonuç doğurmaz. Bu nedenle söz konusu ülkede medeni nikahın da ayrıca yapılmış olması büyük önem taşımaktadır.

Boşanma sonrası yurtdışındaki emeklilik veya sosyal güvenlik hakları nasıl etkilenir?

Bu haklar, ilgili ülkenin sosyal güvenlik mevzuatına tabi olup, boşanmanın bu haklar üzerindeki etkisi ülkeden ülkeye büyük farklılık gösterebilir. Bazı ülkelerde eşin emeklilik hakkından pay alınması mümkünken, bazı ülkelerde bu tür bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu konuda net bilgi almak için, ilgili ülkedeki sosyal güvenlik kurumuna veya o ülke hukukuna hakim bir danışmana başvurulması gerekmektedir.

Sonuç

Yurtdışında Türk olmayan bir eşle yürütülen boşanma süreci; yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk, yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınması, uluslararası nafaka tahsilatı, sınır ötesi velayet uyuşmazlıkları ve karmaşık mal paylaşımı meseleleri gibi birçok başlığı bir arada barındıran, teknik uzmanlık gerektiren bir alandır. Bu süreçte atılacak her adımın, hem Türk hukuku hem de ilgili yabancı ülke hukuku açısından değerlendirilmesi, ileride ortaya çıkabilecek hak kayıplarının önüne geçilmesi bakımından kritik önem taşımaktadır. Yukarıda yer alan sorular ve cevaplar genel bilgilendirme amacı taşımakta olup, her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza özel değerlendirme için milletlerarası aile hukuku alanında deneyimli bir avukatla görüşmeniz önemle tavsiye edilir.